افرا، به عنوان نهادی تخصصی در حوزه توسعه مدیریت و توانمندسازی سازمانهای نیکوکاری و مردمنهاد، تلاش میکند دانش مدیریتی و تجربههای میدانی مدیران این حوزه را مستندسازی کرده و در اختیار اکوسیستم نیکوکاری کشور قرار دهد. این اطلاعات و دادهها به تمامی اعضای اکوسیستم نیکوکاری کمک خواهد کرد تا با درک و شناخت درست از فعالیت مدیریتی مجموعهها، درسآموزیها را در تصمیمگیریهای درونسازمانی خود به کار بگیرند. این فعالیتها در برنامههای افرا برای همراهی سازمانها برای پایداری، اثربخشی و شفافیت استفاده خواهد شد.
مجموعه گفتوگوهای «مدیریت در شرایط ناپایدار» در رادیو افرا، در همین راستا شکل گرفته است؛ مجموعهای برای شنیدن روایت مدیرانی که در بحرانهای پیچیده سال ۱۴۰۴ با کمبود منابع، اختلال ارتباطات و افزایش نیازهای جامعه هدف روبهرو شدند و برای سال ۱۴۰۵ در حال بازتعریف راهبردهای خود هستند. هدف ما از این گفتوگوها، ثبت تجربههای واقعی، بهاشتراکگذاری راهحلهای عملی و تقویت یادگیری جمعی در اکوسیستم نیکوکاری است.
از حفظ ماموریت سازمان در شرایط جنگ تا اهمیت سرمایه انسانی
در نهمین قسمت از گفتوگوهای «مدیریت در شرایط ناپایدار»، میزبان سرکار خانم زهرا حاجیزاده، مدیرعامل انجمن حمایت و یاری آسیبدیدگان اجتماعی (انجمن احیای ارزشها) بودیم تا درباره چالشهای مدیریت در شرایط جنگ، وضعیت جامعه هدف و راهکارهای تازه برای حفظ ارتباط با حامیان گفتوگو کنیم.
شما را به خواندن این گفتوگو دعوت میکنیم. در صورت تمایل به شنیدن پادکست این گفتوگو در رادیو افرا، از فایل زیر استفاده کنید.
انجمن احیای ارزشها؛ حامی زنان و کودکان متاثر از اچآیوی
خانم حاجیزاده عزیز، خوش آمدید. دوست داریم برای شما خودتان و مجموعهتان را معرفی کنید تا مخاطبان هم آشنایی بیشتری با شما پیدا کنند.
زهرا حاجیزاده: «انجمن احیای ارزشها یک نهاد غیردولتی، غیرانتفاعی و عامالمنفعه است که از سال ۱۳۷۸ با مجوز وزارت کشور به صورت رسمی در سطح ملی فعالیت خود را آغاز کرده است. هدف از تاسیس انجمن، دستیابی به روشهای نوین پیشگیری و مداخله بههنگام در بحرانها و مهار آسیبهای اجتماعی، همچنین آگاهیرسانی به اقشار مختلف جامعه و جلب مشارکت مسئولین برای بهبود روشها با احترام به کرامت انسانی افراد بوده است.
خدمات کلان انجمن به طور اختصاصی شامل حمایت از زنان و کودکان متاثر از اچآیوی/ایدز است که خدمات روانی-اجتماعی، حمایت معیشتی و مشاوره و مددکاری را به این گروه خاص ارائه میدهیم. همچنین مشاوره تلفنی رایگان و محرمانه با شماره اختصاصی ۶۶۹۰۱۰۱۰ انجمن را ارائه میدهیم که افراد میتوانند بدون نیاز به ارائه مشخصات، با کارشناسان ما صحبت کنند. علاوه بر این، آموزش رویکرد نوین اچآیوی و هپاتیت از پایه هفتم متوسطه تا بزرگسالی، مرکز تست رایگان، محرمانه و داوطلبانه HIV و هپاتیت نوع سی (VCT)، پایگاه اطلاعرسانی سیار در مناطق آسیبپذیر با یک ون تجهیزشده، و سیستم چت آنلاین و محرمانه برای افرادی که امکان تماس تلفنی ندارند، از دیگر خدمات انجمن است.
همچنین بر اساس الگوی احیا، در شهرهای شیراز، تبریز، کرج، مشهد و قم شعبه داریم که افراد میتوانند از خدمات این مراکز استفاده کنند.»
به عنوان سازمانی که مدت زیادی در حال فعالیت است، تجربهتان از سال ۱۴۰۴ چگونه بود؟ بحرانهای پیدرپی این سال چگونه تاثیرش را در انجمن احیا گذاشت؟
زهرا حاجیزاده: «سازمانهای مردمنهاد همیشه یکی از مهمترین عرصهها و ظرفیتهای تحقق همدلی و همبستگی در کشور بودهاند. هر جا که کمکاریای در جامعه وجود داشته، سازمانهای مردمنهاد در صحنه بودهاند. در این روزهای تاریخی هم، همه این سازمانها فارغ از موضوع تخصصی فعالیتشان، تمام توان خود را برای فعالیت به کار گرفتهاند. سال ۱۴۰۴ برای کل ایران و بهویژه سازمانهای مردمنهاد، سالی بسیار پررنج و پردغدغه بود. سازمانها این مسائل را تجربه کرده و کنار هم قرار گرفتند تا ایران بماند. سرمایه واقعی سازمانهای مردمنهاد، نیروهای انسانی آنها هستند؛ چه موظف، چه داوطلب، چه حامی و خیر، و چه مددجو. این رابطه پایدار میتواند فرایند توسعه اجتماعی را رقم بزند.
چالش اصلی من در انجمن این بود که اگر سازمان دورکاری نکند و امکان حضور فیزیکی داشته باشد، جان عزیزانی که خدمت میکنند به خطر میافتد. حتی دانشجویان کارورز خوابگاههایشان تعطیل شده بود و نمیتوانستند حضور یابند. با این حال، توانستیم تدبیر جدیدی بیندیشیم که تعطیلی فیزیکی یا دورکاری، ماموریت اصلی ما را از مسیر خارج نکند. از طرف دیگر، اختلال در رفتوآمد اتفاق افتاده بود و مسیر هر روزه انجمن بسته شده بود. با فرسودگی ذهنی، کاهش تمرکز، اختلالات خواب و احساس ناامنی مواجه بودیم؛ احساساتی که همه ما بهنوعی با آن درگیریم. در عین حال، باید به فکر نیروهای انسانی میبودم که واقعا داشتند از جان و دل مایه میگذاشتند.
نکته مهم این است که نقش سازمانهای مردمنهاد نهتنها کمتر شده، بلکه در خیلی جاها حساستر، قویتر و حیاتیتر شده است. در شرایط جنگ، گروههای آسیبپذیر ما یعنی زنان و کودکان متاثر از اچآیوی، هیچ حامیای جز انجمن ندارند. ما حتی در وسط جنگ هم یک دختر خانم مراجع با اضطراب شدید و تا ۲۸ اسفند که در انجمن حاضر بودیم، افراد برای تست مراجعه میکردند. اگر ما تعطیل بودیم، هیچ مرکز دولتیای این کار را انجام نمیداد و اضطراب افراد و شرایطی که در آن بودند، میتوانست تبعات بدتری هم داشته باشد.»
نگهداشت حامیان و درسآموزیها؛ تجربه انجمن احیای ارزشها
خانم حاجیزاده، در ارتباط با حامیان و داوطلبان چه چالشهایی داشتید و چه درسآموزیهایی از این تجارب کسب کردید؟
زهرا حاجیزاده: «در این مدت تجارب مختلفی داشتیم که در نوع خود جالب بودهاند. بین سازمانهای مردمنهاد رقابت معنای چندانی ندارد. خاطرم هست که یکی از دوستان در سازمان دیگری درخواست یک ویلچر کرده بود. ظرف ده دقیقه به آنها گفتم ویلچر موجود است. ظرف دو ساعت، ۹۰ ویلچر برای آن شخص جور شد! این همدلی بسیار جالب بود. وقتی سازمانها کنار هم قرار میگیرند، هر کدام ظرفیت و پتانسیلی دارند که میتواند مکمل دیگری باشد. یا تجربه دیگری هم بود که دو دانشجو از طریق خوابگاه با هم آشنا شده بودند. یکی مربی ورزش بود و دیگری مددکار. وقتی برای کارورزی به انجمن آمدند، مربی ورزش به ما گفت که من توان مالی ندارم، اما میتوانم به کودکان یتیم یا متاثر از اچآیوی ورزش آموزش دهم. با باشگاهش هم هماهنگ کرده بود که فضایی در اختیار بچهها قرار بگیرد. اینها همه سرمایههای انسانی و اجتماعی انجمن هستند. این نشان میدهد که حامی را نباید همیشه با عنوان حامی مالی نگاه کرد؛ حامیای که همدل و همراه است و از تمام پتانسیلش استفاده میکند هم به همان اندازه حامی است.
چالش اصلی در بحث حامیان و داوطلبان، نگهداشت این عزیزان است که واقعا برنامهریزی بلندمدت میخواهد. ما حتی داوطلب و خیری داریم که الان ۸۲ سال دارد و همیشه همراه انجمن است. برای این عزیزان، ما هر کاری از دستمان برمیآید انجام میدهیم؛ از پیام تبریک سال نو و تولد گرفته تا دعوت به بازدید و ارائه گزارشهای انجمن به آنها. ایشان هم دیگران را همراه انجمن میکنند. این نگهداشت واقعا چالش ما بوده است.»
حاجیزاده در پاسخ به این سوال که انجمن احیا برای نگهداشت حامیان و داوطلبان چه راهکارهایی داشته است اشاره کرد: «یکی از سرمایههای اصلی هر سازمان مردمنهاد، حامیان آن هستند. ما برنامههایی برای نگهداشت داریم. قبل از جنگ، مراسم افطاری برگزار کردیم که تمامی عزیزان را کنار هم جمع کنیم. مدعوین به همراه دوستانشان و افراد جدید حضور داشتند و خود مددجویان ما هم آمده بودند. یکی از مددجویانمان در این مراسم روی سن رفت و داستان زندگیاش را تعریف کرد و کنار عزیزان افطار کرد. خیلی از خیرین میگفتند ما تا حالا چنین مهمانیای نرفتهایم که اینقدر به ما خوش بگذرد. این جنس دورهمیها به نگهداشت حامیان کمک میکند. برای داوطلبان که عمدتا دانشجویان هستند هم برنامههای اینچنینی داریم. آنها واقعا سفیران انجمن میشوند. از همین دانشجوها افرادی معرفی شدند، آمدند تست دادند، مشاوره گرفتند و کمک کردند. این در کنار هم قرار گرفتن خیلی مهم است. ما سعی کردهایم دورهمی داشته باشیم و بازدید از انجمن را فراهم کنیم تا واقعیتها را ببینند. بعد از این ارتباطها، خودشان مبلغ انجمن برای دوستانشان میشوند و این دانه تسبیح بدون اینکه قطع شود همینطور میچرخد.»
نگاهی به سال ۱۴۰۵؛ اولویتها و توصیهها
شما سال ۱۴۰۵ را چطور میبینید و به نظرتان مدیران سازمانهای مردمنهاد باید به کدام چالشها و موضوعات بیشتر توجه کنند؟
زهرا حاجیزاده: «بهشخصه نقش سازمانهای مردمنهاد در سال ۱۴۰۵ را پررنگتر و قویتر و حیاتیتر میبینم. اگر اخبار را دیده باشید، خیلی از نیروهای داوطلبی رفتهاند تا به آسیبدیدگان جنگ کمک کنند. در چنین بحرانی نقش سازمانهای مردمنهاد اینجا پررنگتر میشود. برای سال ۱۴۰۵، چالش اصلی من بحث شرایط و اتفاقاتی است که افتاده و تاثیری است که روی حضور ما گذاشته؛ اعم از دورکاری یا حضور مستمر. فرق نمیکند سرمایه انسانی ما موظف است یا داوطلب، حفظ جان پرسنل، مددجو، داوطلب، خیرین و نیکوکاران برای من خیلی مهم است. واقعا به این فکر میکنم که چگونه هم خدمت و ماموریتی که انجمن در ۲۸ سال داشته پایدار بماند و هم کمترین آسیب به سرمایههای اجتماعی و انسانی سازمان ما برسد. همه اینها در حالی است که مادرهای ما در انجمن قشر خیلی خاصی هستند و اگر نتوانیم بهدرستی به آنها خدمترسانی کنیم، با چالشهای خیلی جدیتر و آسیبهای جدیدتر مواجه خواهیم شد.»
توصیه یا پیشنهادی برای حامیان، داوطلبان و نیکوکاران در شرایط فعلی دارید؟
زهرا حاجیزاده: «ما واقعا مدیون و ممنون این عزیزان هستیم. در هر شرایطی که بودیم، همه حامیان و خیرین کنار ما بودند. یک اقدام مربوط به جنگ که این عزیزان رقم زدند، سبد نیکوکاری احیا بود که برای جنگ دوازده روزه شکل گرفت. این لطف و برکات حامیان بسیار زیاد بود؛ نه فقط از تهران، از شیراز و اصفهان هم دوستان کمک کرده بودند.
توصیه من این است که قدر این عزیزان را بدانیم چرا که همه ما برای یک هدف مشترک کنار هم قرار گرفتهایم: اینکه ایران بماند. من یک خدمت میدهم، انجمن دیگری یک خدمت دیگر و رقابتی بین ما نیست. ما حتی وسیلهای که مورد نیاز ما نبوده را به انجمن دیگری دادهایم. این کنار هم قرار گرفتن و هوای همدیگر را داشتن و قدردانی کردن میتواند این دانههای تسبیح را پیوسته نگه دارد و امیدوارم همیشه پایدار باشد. ما هر کاری برای این عزیزان بکنیم به نظر من کم است. من واقعا قدردانشان هستم.»
این گفتوگو، نهمین قسمت از گفتوگوهای «مدیریت در شرایط ناپایدار» است که میتوانید نسخه صوتی آن را نیز در رادیو افرا بشنوید. افرا با جمعآوری این تجربیات، تلاش میکند تا دانش مدیریتی لازم برای عبور از بحرانهای پیچیده را در اختیار سایر فعالان و مدیران این عرصه قرار دهد؛ چرا که باور دارد گذر از روزهای سخت تنها با هماندیشی، همفکری و همافزایی ممکن است.
شما را دعوت میکنیم تا گفتوگوهای دیگر «مدیریت در شرایط ناپایدار» را نیز در این صفحه مطالعه کنید.
گزارش وضعیت سازمانهای نیکوکاری در زمستان ۱۴۰۴
برای دریافت گزارش وضعیت سازمانهای نیکوکاری (اطلاعات ۱۴۰ سازمان به همراه چالشها و راهکارها) در زمستان ۱۴۰۴، روی دکمه زیر بزنید.
گزارش تحلیلی از وضعیت، چالشها و راهکارهای استفادهشده در اکوسیستم نیکوکاری در جنگ ۴۰روزه منتشر شد!
گزارش وضعیت اکوسیستم نیکوکاری در دیماه ۱۴۰۴ را به شکل فایل و رایگان دریافت کنید.
گفتوگو با مدیران خبره اکوسیستم نیکوکاری درباره مدیریت بحران و تابآوری سازمانی
بر اساس استاندارد افرا، موسسه نیکوکاری یا سازمان مردمنهاد خود را بهصورت رایگان مورد سنجش قرار دهید و یک گزارش مدیریتی دریافت کنید.