به مناسبت روز جهانی استاندارد، موسسه مدیریت حامیان نواندیش افرا روز پنج‌شنبه ۲۳ مهرماه ۱۴۰۵، سومین رویداد سالانه خود را با عنوان «ضرب‌آهنگ پایداری» و با موضوع «نقش استاندارد، حامیان و سرمایه انسانی در پایداری سازمان‌های نیکوکاری» برگزار کرد. این رویداد با مشارکت ۲۱ موسسه نیکوکاری و مردم‌نهاد دارای گواهی اعتماد افرا در طراحی محتوا و اجرا شکل گرفت و بیش از ۲۰۰ مهمان از بیش از ۱۰۰ سازمان و مجموعه در آن حضور داشتند.
در این رویداد، پایداری سازمان‌های نیکوکاری از سه منظر به‌هم‌پیوسته استاندارد و ساختار سازمانی، منابع و تأمین مالی و سرمایه انسانی مورد توجه قرار گرفت. پس از پنج ارائه اصلی با عنوان «قطعه‌های ضرب‌آهنگ پایداری»، شرکت‌کنندگان در چهار میزگرد موضوعی با محورهای سرمایه انسانی، تأمین مالی، حامیان و گزارش‌دهی و استانداردسازی به گفت‌وگو و تبادل تجربه درباره مسائل و چالش‌های سازمان‌های نیکوکاری پرداختند.
در ادامه این گفت‌وگوهای مشارکتی، پنل تخصصی «هم‌آوایی» به‌عنوان بخش پایانی رویداد برگزار شد تا مباحث مطرح‌شده در ارائه‌ها و میزگردها از منظر تجربه‌های مدیریتی، فعالیت اجتماعی و دیدگاه‌های تخصصی بررسی و جمع‌بندی شود.
این پنل با تسهیل‌گری سهیل یاسائی، راهبر ارتباطات موسسه افرا و با حضور جواد میلانی، مدیرعامل موسسه تسکین؛ نسیم طهرانی، متخصص و مشاور سیستم‌سازی؛ دکتر بهزاد ابوالعلایی، متخصص و مشاور منابع انسانی؛ لیلی ارشد، مددکار و فعال اجتماعی؛ و فرید فولادی، رئیس هیئت‌مدیره موسسه برنا برگزار شد.
جواد میلانی: استانداردسازی به سازمان کمک می‌کند مأموریت خود را حفظ کند و تصویر روشنی از وضعیتش داشته باشد
جواد میلانی، مدیرعامل موسسه تسکین و از مدیران سازمان‌های دارای گواهی اعتماد افرا، در ابتدای پنل با اشاره به مفهوم پایداری سازمان‌های نیکوکاری، تأکید کرد که پایداری موضوعی چندبعدی است و نمی‌توان آن را صرفاً به منابع مالی یا سرمایه انسانی محدود کرد.
میلانی با الهام از عنوان رویداد «ضرب‌آهنگ پایداری»، مدیریت سازمان را به هنر موسیقی تشبیه کرد و توضیح داد همان‌طور که نت‌های موسیقی برای شکل‌گیری یک اثر هماهنگ باید در کنار یکدیگر قرار گیرند، ابعاد مختلف مدیریت سازمان نیز نیازمند هماهنگی و انسجام هستند. او با اشاره به هفت بُعد استاندارد افرا، بر اهمیت توجه هم‌زمان به این ابعاد در مسیر پایداری سازمان‌های نیکوکاری تأکید کرد.
جواد میلانی یکی از موضوعات مهم در شرایط کنونی را پایداری مأموریت و رسالت سازمان دانست و این پرسش را مطرح کرد که سازمان‌های نیکوکاری چگونه می‌توانند اطمینان پیدا کنند فعالیت‌ها و نتایج آن‌ها همچنان با مأموریتی که برای تحقق آن شکل گرفته‌اند، هم‌راستا است.
به گفته او، تداوم فعالیت و دستیابی به نتایج، به‌تنهایی برای ارزیابی موفقیت سازمان کافی نیست؛ بلکه سازمان باید بتواند میزان انطباق عملکرد خود با مأموریتش را بسنجد، انحراف‌های احتمالی را شناسایی کند و برای اصلاح مسیر تصمیم بگیرد.
مدیرعامل موسسه تسکین همچنین پایداری اعتماد و اعتبار سازمانی را از دیگر ابعاد مهم پایداری معرفی کرد و بر ضرورت حفظ اعتماد درون‌سازمانی و اعتماد ذی‌نفعان بیرونی تأکید داشت. از نگاه میلانی، حفظ مأموریت سازمان و برخورداری از سازوکارهای ارزیابی و اصلاح عملکرد، با تداوم این اعتماد ارتباط دارد.
جواد میلانی با اشاره به تجربه موسسه تسکین در مسیر استانداردسازی و دریافت گواهی اعتماد افرا، یکی از مهم‌ترین دستاوردهای این فرایند را کمک به شناخت دقیق‌تر وضعیت واقعی سازمان دانست. به باور او، استانداردسازی با طرح پرسش‌های اساسی درباره عملکرد، ساختار و میزان تحقق مأموریت، تصویری روشن‌تر و منسجم‌تر از سازمان در اختیار مدیران قرار می‌دهد و زمینه تصمیم‌گیری و بهبود مستمر را فراهم می‌کند.
او همچنین در پاسخ به یکی از پرسش‌های پایانی پنل درباره ارتباط سازمان‌های نیکوکاری با حامیان مالی کلان، به تجربه موسسه تسکین در همکاری با مجموعه‌های فعال در حوزه مسئولیت اجتماعی شرکت‌ها (CSR) اشاره کرد. میلانی بر ضرورت شفافیت در تعریف تعهدات متقابل تأکید داشت و توضیح داد که انتظارات، مسئولیت‌ها و تعهدات سازمان نیکوکاری و حامی مالی باید از ابتدای همکاری مشخص باشند تا زمینه شکل‌گیری و تداوم فعالیت مشترک فراهم شود.
نسیم طهرانی: سیستم‌سازی و ثبت تجربه‌ها، زمینه یادگیری سازمانی و حفظ انگیزه نیروهاست
نسیم طهرانی، متخصص و مشاور سیستم‌سازی، در ادامه پنل به نقش استانداردسازی و ایجاد فرایندهای سازمانی در استفاده بهینه از منابع و تقویت ظرفیت سازمان‌های نیکوکاری برای مواجهه با شرایط دشوار پرداخت.
طهرانی با اشاره به تجربه‌های مطرح‌شده در رویداد، تأکید کرد که سیستم‌سازی تنها ابزاری برای مدیریت بحران نیست، بلکه در شرایط عادی نیز به سازمان‌ها کمک می‌کند زیرساخت‌های لازم برای تداوم فعالیت را توسعه دهند و آمادگی بیشتری برای مواجهه با بحران‌های احتمالی داشته باشند.
نسیم طهرانی با اشاره به محدودیت منابع در سازمان‌های نیکوکاری توضیح داد که منابع این سازمان‌ها صرفاً مالی نیستند؛ بلکه زمان، انرژی و انگیزه افرادی که برای حل مسائل و کاهش رنج‌های اجتماعی در کنار یکدیگر فعالیت می‌کنند نیز از سرمایه‌های ارزشمند سازمان به شمار می‌روند. از این منظر، سیستم‌سازی می‌تواند به استفاده مؤثرتر از ظرفیت‌های موجود و جلوگیری از هدررفت منابع کمک کند.
این متخصص سیستم‌سازی یکی از کارکردهای مهم سیستم‌سازی را تبدیل تجربه‌های حل مسئله به دانش سازمانی دانست. به گفته او، سازمان‌ها باید تجربه مواجهه با چالش‌ها و راه‌حل‌های به‌دست‌آمده را در قالب رویه‌ها، فرایندها، چک‌لیست‌ها و دیگر ابزارهای مستندسازی ثبت کنند تا در مواجهه دوباره با مسائل مشابه، ناچار به طی کردن مسیر حل مسئله از ابتدا نباشند.
نسیم طهرانی همچنین به ارتباط میان یادگیری سازمانی، اعتماد درون‌سازمانی و انگیزه سرمایه انسانی اشاره کرد. از نگاه او، تکرار مسائل حل‌شده و نبود فرایندهای مشخص می‌تواند انرژی نیروها را کاهش دهد؛ در مقابل، مشاهده یادگیری، رشد و بهبود عملکرد سازمان، به تقویت اعتماد و انگیزه کارکنان و داوطلبان برای ادامه همکاری کمک می‌کند.
طهرانی بر نقش مدیران در شکل‌گیری فرهنگ استانداردسازی نیز تأکید کرد و همراهی عملی مدیران و راهبران سازمان را از عوامل ضروری برای پیشبرد این مسیر دانست. به باور او، ایجاد زیرساخت‌های سازمانی لزوماً نیازمند هزینه‌های مالی مستقیم نیست و در بسیاری از موارد، به تعهد مدیریتی و شکل‌گیری انگیزه درونی برای بهبود عملکرد وابسته است.
دکتر بهزاد ابوالعلایی: شایستگی مدیران و جانشین‌پروری، از پیش‌نیازهای پایداری سرمایه انسانی است
دکتر بهزاد ابوالعلایی، متخصص و مشاور منابع انسانی، در بخش دیگری از پنل به نقش مدیریت در موفقیت و پایداری سازمان‌های نیکوکاری پرداخت و بر ضرورت توجه جدی به شایستگی مدیران، جانشین‌پروری و جذب و نگهداشت سرمایه انسانی تأکید کرد.
ابوالعلایی با اشاره به یافته‌های مطالعات مدیریتی درباره نقش رهبران در موفقیت سازمان‌ها توضیح داد که کیفیت مدیریت، تأثیر قابل‌توجهی بر عملکرد سازمان و تصمیم کارکنان برای ادامه یا قطع همکاری دارد.
دکتر بهزاد ابوالعلایی تأکید کرد که خیرخواهی، برخورداری از منابع مالی یا سابقه تأسیس و اداره یک موسسه نیکوکاری، لزوماً به معنای برخورداری از مهارت‌ها و شایستگی‌های لازم برای مدیریت سازمان نیست. مدیریت نیز مانند سایر حوزه‌های تخصصی به مجموعه‌ای از توانمندی‌ها نیاز دارد که باید شناسایی، ارزیابی و تقویت شوند.
او با توجه به پیچیده‌تر شدن شرایط فعالیت سازمان‌های نیکوکاری، ضرورت بازنگری در شایستگی‌های مدیریتی را مطرح کرد و بر اهمیت طراحی مدل شایستگی برای مدیران و مشاغل کلیدی، انتخاب افراد متناسب با مسئولیت‌ها و آموزش مستمر مدیران تأکید داشت.
ابوالعلایی جانشین‌پروری را یکی دیگر از ضرورت‌های پایداری سازمانی دانست و توضیح داد که رهبران توانمند، علاوه بر مدیریت شرایط فعلی، به آینده سازمان پس از حضور خود نیز می‌اندیشند. از این رو، شناسایی استعدادها و آماده‌سازی افراد برای پذیرش مسئولیت‌های مدیریتی، باید بخشی از برنامه توسعه سازمان باشد.
این متخصص منابع انسانی همچنین با اشاره به شباهت بسیاری از چالش‌های مدیریتی سازمان‌های نیکوکاری و بنگاه‌های اقتصادی، توصیه کرد سازمان‌های نیکوکاری از دانش و تجربه‌های حوزه کسب‌وکار در زمینه جذب، نگهداشت، ارزیابی عملکرد و توسعه سرمایه انسانی استفاده کنند.
دکتر بهزاد ابوالعلایی در موضوع نگهداشت نیروها، بر اهمیت انتخاب صحیح افراد از ابتدای همکاری تأکید کرد. از نگاه او، جذب کارکنان و داوطلبانی که انگیزه‌ها، ویژگی‌ها و مسیر موردنظرشان با مأموریت و شرایط سازمان تناسب داشته باشد، می‌تواند احتمال تداوم همکاری را افزایش دهد. او به‌ویژه به انگیزه خدمت و اثرگذاری اجتماعی به‌عنوان یکی از عوامل مهم در انتخاب افراد مناسب برای فعالیت در سازمان‌های نیکوکاری اشاره کرد.
ابوالعلایی در ادامه با استفاده از مفهوم نظریه مبادله، بر ضرورت وجود احساس انصاف و توازن در رابطه میان سازمان و سرمایه انسانی آن تأکید کرد. به گفته او، آنچه کارکنان و داوطلبان در برابر همکاری خود دریافت می‌کنند، محدود به دستمزد و مزایای مالی نیست؛ احساس ارزشمندی، افتخار به فعالیت، معناداری کار، فرصت رشد و امکان اثرگذاری اجتماعی نیز می‌توانند در تصمیم افراد برای ماندن در سازمان نقش داشته باشند.
دکتر بهزاد ابوالعلایی در پایان صحبت‌های خود، ضرورت شناخت علمی دلایل جذب و خروج داوطلبان از سازمان‌های نیکوکاری را مطرح کرد. او با اشاره به گفت‌وگوهای مقدماتی انجام‌شده با موسسه افرا، از طرح موضوع انجام یک مطالعه پژوهشی مشترک درباره جذب و نگهداشت داوطلبان در سازمان‌های نیکوکاری خبر داد.
به گفته ابوالعلایی، این مطالعه می‌تواند به بررسی پرسش‌هایی از جمله چرایی پیوستن داوطلبان به سازمان‌های نیکوکاری، عوامل مؤثر بر تداوم همکاری و دلایل خروج آن‌ها بپردازد. او ابراز امیدواری کرد که این گفت‌وگوهای اولیه به انجام پژوهشی منجر شود که یافته‌های آن در اختیار اکوسیستم نیکوکاری قرار گیرد و سازمان‌ها بتوانند از نتایج آن برای بهبود فرایندهای جذب و نگهداشت سرمایه انسانی داوطلب استفاده کنند.
لیلی ارشد: مشارکت جوانان، امید و کنش جمعی برای پایداری سازمان‌های نیکوکاری ضروری است
لیلی ارشد، مددکار و فعال اجتماعی، در ادامه پنل با نگاهی به تحولات اجتماعی و اقتصادی سال‌های اخیر، به تغییر شرایط فعالیت سازمان‌های نیکوکاری و مردم‌نهاد و افزایش چالش‌های پیش روی این سازمان‌ها پرداخت.
ارشد با اشاره به نقش تاریخی نهادهای مدنی در فراهم کردن زمینه مشارکت اجتماعی جوانان توضیح داد که سازمان‌های مردم‌نهاد همواره فضایی برای تجربه‌اندوزی، یادگیری، فعالیت جمعی و تلاش برای ایجاد تغییرات اجتماعی بوده‌اند.
لیلی ارشد حضور جوانان و انگیزه آن‌ها برای ایجاد تغییر را از ظرفیت‌های ارزشمند و نیروهای محرک سازمان‌های نیکوکاری دانست و تأکید کرد که مشارکت داوطلبانه و انرژی نسل جوان، نقش مهمی در فعالیت و تداوم حیات این سازمان‌ها داشته است.
این فعال اجتماعی با اشاره به افزایش بحران‌ها، ناامنی اقتصادی و دشوارتر شدن شرایط زندگی، کاهش حضور و مشارکت نیروهای داوطلب را یکی از چالش‌های جدی سازمان‌های نیکوکاری در شرایط کنونی توصیف کرد.
به گفته ارشد، بحران‌های سال‌های اخیر نه‌تنها دسترسی سازمان‌های نیکوکاری به منابع مالی را دشوارتر کرده‌اند، بلکه بر شکل فعالیت، ظرفیت‌های انسانی و امکان جذب و حفظ داوطلبان نیز تأثیر گذاشته‌اند.
لیلی ارشد با وجود این چالش‌ها، بر اهمیت امید و مشارکت جمعی به‌عنوان ظرفیت‌هایی برای تداوم فعالیت سازمان‌های نیکوکاری تأکید داشت. از نگاه او، حفظ پیوندهای اجتماعی، همراهی افراد و تقویت مشارکت داوطلبانه می‌تواند به سازمان‌های نیکوکاری کمک کند تا در شرایط دشوار نیز مسیر فعالیت و اثرگذاری اجتماعی خود را ادامه دهند.
فرید فولادی: تأمین مالی باید به فرایندی مستمر در سازمان‌های نیکوکاری تبدیل شود
فرید فولادی، رئیس هیئت‌مدیره موسسه برنا، در بخش دیگری از پنل و در پاسخ به پرسشی درباره ضرورت بازنگری در مدل‌های حمایت مالی از سازمان‌های نیکوکاری با توجه به بحران‌های متعدد و پیچیدگی شرایط اقتصادی و اجتماعی، تأکید کرد که پایداری سازمانی مفهومی فراتر از بقای سازمان دارد و به معنای حفظ توان ادامه فعالیت و حرکت در مسیر توسعه است.
فولادی با اشاره به اهمیت تأمین مالی در شرایط کنونی، بر ضرورت تبدیل آن به یکی از فرایندهای اصلی و مستمر سازمان‌های نیکوکاری تأکید کرد و توضیح داد که جذب منابع نباید فعالیتی مقطعی و وابسته به شرایط کوتاه‌مدت باشد؛ بلکه باید به‌عنوان فرایندی ساختاریافته و تکرارپذیر در سازمان تعریف شود.
فرید فولادی تنوع‌بخشی به منابع مالی و گسترش ارتباط با گروه‌های مختلف حامیان را از عوامل مهم پایداری دانست و بر ضرورت حرکت سازمان‌های نیکوکاری و مردم‌نهاد به سمت توسعه الگوهای تأمین مالی جمعی (Crowdfunding) نیز تأکید کرد.
به گفته او، تجربه مواجهه سازمان‌های نیکوکاری با بحران‌ها نشان داده است که وابستگی به منابع مالی محدود می‌تواند آسیب‌پذیری سازمان‌ها را افزایش دهد؛ در مقابل، تنوع منابع و توسعه شیوه‌های تأمین مالی می‌تواند به حفظ ظرفیت ادامه فعالیت آن‌ها کمک کند.
رئیس هیئت‌مدیره موسسه برنا در ادامه، گزارش‌دهی شفاف و دقیق را از الزامات تأمین مالی پایدار دانست و بر ضرورت پیوند میان گزارش‌دهی مالی و اثربخشی سازمانی تأکید کرد.
از نگاه فرید فولادی، گزارش‌دهی به حامیان نباید صرفاً به اعلام میزان منابع جذب‌شده و نحوه هزینه‌کرد آن‌ها محدود شود؛ بلکه سازمان‌های نیکوکاری باید بتوانند نشان دهند منابع مالی دریافت‌شده چه نتایج و اثراتی در راستای تحقق مأموریت اجتماعی آن‌ها ایجاد کرده است.
او در همین ارتباط، روایت اثربخشی سازمانی را یکی از مسئولیت‌های مهم روابط عمومی سازمان‌های نیکوکاری دانست و بر ضرورت تقویت جایگاه روابط عمومی، توسعه ظرفیت‌های ارتباطی و تنوع‌بخشی به شیوه‌های گزارش‌دهی و انتقال تجربه تأکید کرد.
فرید فولادی همچنین در پاسخ به پرسشی درباره محدودیت سرمایه انسانی در بخش روابط عمومی بسیاری از سازمان‌های نیکوکاری، هوش مصنوعی را فرصتی برای تسهیل تولید محتوا و تقویت فعالیت‌های ارتباطی معرفی کرد. با این حال، او تأکید داشت که بهره‌گیری مؤثر از این فناوری نیازمند طراحی سیستم‌ها و فرایندهای مناسب در سازمان است تا بتوان از ظرفیت‌های آن برای بهبود فعالیت‌های روابط عمومی و روایت اثربخشی استفاده کرد.
پایداری سازمان‌های نیکوکاری؛ پیوند مدیریت، سرمایه انسانی، اعتماد و منابع مالی
پنل «هم‌آوایی» در پایان رویداد «ضرب‌آهنگ پایداری»، با کنار هم قرار دادن دیدگاه‌های پنج متخصص و فعال حوزه نیکوکاری و مدیریت سازمانی، ابعاد مختلف پایداری سازمان‌های نیکوکاری را در ارتباط با یکدیگر مورد بررسی قرار داد.
در این گفت‌وگو، حفظ مأموریت و اعتماد سازمانی، شناخت وضعیت واقعی سازمان از طریق استانداردسازی، توسعه فرایندها و یادگیری سازمانی، شایستگی مدیران و جانشین‌پروری، جذب و نگهداشت کارکنان و داوطلبان، مشارکت اجتماعی و تأمین مالی پایدار، به‌عنوان موضوعاتی مرتبط با ظرفیت سازمان‌ها برای تداوم فعالیت و اثرگذاری اجتماعی مطرح شدند.
برگزاری این پنل در ادامه ارائه‌ها و میزگردهای مشارکتی رویداد، فرصتی فراهم کرد تا تجربه‌های سازمان‌های نیکوکاری در کنار دیدگاه‌های تخصصی قرار گیرد و پایداری نه صرفاً به معنای عبور از بحران یا حفظ فعالیت‌های جاری، بلکه در پیوند با توسعه ظرفیت‌های مدیریتی، انسانی، ارتباطی و مالی سازمان‌ها بررسی شود.
رویداد «ضرب‌آهنگ پایداری» با مشارکت ۲۱ موسسه دارای گواهی اعتماد افرا، تلاشی برای تقویت گفت‌وگو، انتقال تجربه و یادگیری مشترک در اکوسیستم نیکوکاری بود؛ مسیری که در آن استانداردسازی و بهبود مستمر، در کنار مشارکت جمعی و توسعه ظرفیت‌های سازمانی، می‌توانند به تقویت پایداری و اثربخشی سازمان‌های نیکوکاری و مردم‌نهاد کمک کنند.
گزارش تحلیلی از وضعیت، چالش‌ها و راهکارهای استفاده‌شده در اکوسیستم نیکوکاری در جنگ ۴۰روزه منتشر شد!
گزارش وضعیت اکوسیستم نیکوکاری در دی‌ماه ۱۴۰۴ را به شکل فایل و رایگان دریافت کنید.
گفت‌وگو با مدیران خبره اکوسیستم نیکوکاری درباره مدیریت بحران و تاب‌آوری سازمانی
بر اساس استاندارد افرا، موسسه نیکوکاری یا سازمان مردم‌نهاد خود را به‌صورت رایگان مورد سنجش قرار دهید و یک گزارش مدیریتی دریافت کنید.