مروری بر گزارش جهانی نیکوکاری ۲۰۲۶ (CAF) بخش حامیان: مروری بر داده‌ها برای سازمان‌های نیکوکاری و خیریه‌های ایرانی

گزارش جهانی نیکوکاری ۲۰۲۶ که توسط بنیاد کمک‌های خیریه (CAF) منتشر شده، دومین نسخه از سری «گزارش جهانی نیکوکاری» است که جایگزین «شاخص جهانی نیکوکاری» سال‌های پیشین شده است. این گزارش رویکردی تازه به سنجش سخاوت در مقیاس جهانی دارد: به جای صرف رتبه‌بندی کشورها، این بار به دنبال پاسخ به یک سؤال بنیادی‌تر است، چه عواملی باعث می‌شود برخی جوامع سخاوتمندتر از دیگران باشند؟ برای اولین بار در این سری، گزارش ۲۰۲۶ سه دسته از عوامل تأثیرگذار بر سخاوت را شناسایی و تحلیل می‌کند: عوامل شخصی (مانند حس تعلق به جامعه)، عوامل اجتماعی (مانند هنجارهای فرهنگی و نقش دولت)، و عوامل مرتبط با موسسات خیریه (مانند اعتماد عمومی و درک تأثیرگذاری).

از هر ۱۰ نفر، ۶ نفر در سال ۲۰۲۵ کمک مالی کرده‌اند

در سال ۲۰۲۵، از هر ۱۰ نفر در جهان، ۶ نفر به نوعی برای یک هدف خیرخواهانه کمک مالی کرده‌اند؛ چه به‌صورت مستقیم به افراد نیازمند، چه از طریق مؤسسات خیریه و چه برای اهداف مذهبی.

یافته‌های کلیدی این گزارش، الگوهایی را که نسخه ۲۰۲۵ آشکار کرده بود تأیید و تعمیق می‌کنند. رابطه معکوس میان ثروت اقتصادی و سطح سخاوت همچنان پابرجاست: قاره آفریقا با میانگین ۱.۶٪ از درآمد اهدا شده، سخاوتمندترین قاره جهان است؛ در حالی که اروپا با ۰.۶٪ در انتهای این جدول قرار دارد. اما نوآوری اصلی گزارش امسال در توضیح این چرایی است: داده‌ها نشان می‌دهند که حس تعلق به جامعه، مشاهده تأثیر ملموس خیریه‌ها، و ادراک از حمایت دولت، سه ضریب کلیدی هستند که می‌توانند سطح بخشش در یک جامعه را به شکل قابل‌اندازه‌گیری تغییر دهند. این یافته‌ها پیامدهای عملی مستقیمی برای موسسات نیکوکاری ایرانی دارند و نشان می‌دهند که کجا باید سرمایه‌گذاری کنند تا بیشترین اثر را بگذارند.

بخش اول: روندهای جهانی سخاوت مالی در ۲۰۲۵

معیار سنجش سخاوت

همانند نسخه‌های پیشین، گزارش ۲۰۲۶ بخشش مالی را از طریق سه معیار مورد ارزیابی قرار می‌دهد: اهدای پول به یک موسسه خیریه، اهدای مستقیم به یک فرد یا خانواده نیازمند، و اهدای پول به یک سازمان مذهبی یا به دلایل مذهبی. این رویکرد فراگیر امکان مقایسه منصفانه‌تری را میان جوامعی فراهم می‌کند که در آن‌ها ساختارهای رسمی خیریه به یک اندازه توسعه نیافته‌اند و بسیاری از کمک‌ها از کانال‌های غیررسمی می‌گذرند.

نقشه جهانی بخشش در ۲۰۲۵

بر اساس این تعریف، تقریباً ۶۰٪ از مردم جهان در سال ۲۰۲۵ به نوعی کمک مالی کرده‌اند. این رقم در مقایسه با ۶۴٪ سال ۲۰۲۴ نشان‌دهنده کاهشی ملایم است، اما همچنان بیانگر آن است که بخشش یک رفتار جهانی پایدار است. در سطح جهانی، هر فرد به طور میانگین ۱٪ از درآمد خود را اهدا کرده است؛ رقمی که در ظاهر ساده به نظر می‌رسد اما تفاوت‌های عمیقی را پشت خود پنهان می‌کند.

شوکه‌کننده‌ترین یافته این بخش، همان الگویی است که گزارش سال گذشته اول بار آن را آشکار کرد: رابطه معکوس میان ثروت اقتصادی و سطح سخاوت. قاره آفریقا با میانگین ۱.۶٪ از درآمد اهدا شده، بالاترین سهم را دارد، در حالی که قاره اروپا با ۰.۶٪ در انتهای این جدول قرار می‌گیرد. این تفاوت سه‌برابری میان ثروتمندترین و کم‌درآمدترین قاره جهان، به نفع قاره با درآمد سرانه پایین‌تر، همان نکته‌ای است که باید تفسیر ما را از ماهیت سخاوت به طور بنیادی تغییر دهد. از نظر جغرافیایی، آسیا و آفریقا بالاترین نرخ مشارکت را دارند، در حالی که آمریکای جنوبی از کمترین درصد کمک‌کنندگان برخوردار است.

بخش دوم: مسیرهای بخشش: کجا و از چه طریق

توزیع جهانی کمک‌ها

گزارش ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که از نظر تعداد اهداکنندگان، ۳۶٪ از مردم جهان به صورت مستقیم به افراد نیازمند، ۳۴٪ به موسسات خیریه، و ۲۳٪ به سازمان‌های مذهبی کمک کرده‌اند. اما وقتی نگاه را از تعداد افراد به ارزش کمک‌ها تغییر می‌دهیم، تصویر متفاوتی ظاهر می‌شود: ۴۱٪ از ارزش کل کمک‌ها به صورت مستقیم، ۳۸٪ از طریق موسسات خیریه، و ۲۱٪ به شکل مذهبی اهدا شده است. این تفاوت میان «تعداد کمک‌کنندگان» و «ارزش کمک» نشان می‌دهد که افرادی که مستقیم کمک می‌کنند، به طور میانگین مبالغ بالاتری نسبت به آن‌هایی که از طریق خیریه‌ها اهدا می‌کنند می‌پردازند؛ یافته‌ای که پیامدهای استراتژیک مهمی برای موسسات دارد.

جدول زیر، سهم ارزش کمک‌های مالی را در سطح جهانی و در کشورهای با بیشترین و کمترین سهم نمایش می‌دهد:

رتبه‌بندی کشورهای پیشتاز

بر اساس معیار «میانگین درصد درآمد اهدا شده»، جدول زیر کشورهای پیشتاز در سال ۲۰۲۵ را نمایش می‌دهد. در میان ۱۰ کشور برتر، پنج کشور از قاره آفریقا و سه کشور از آسیا هستند؛ الگویی که با یافته‌های سال گذشته همخوانی دارد.

بخش سوم: سه عامل کلیدی سخاوت: چرا برخی جوامع بیشتر می‌بخشند

چارچوب تازه گزارش ۲۰۲۶

یکی از مهم‌ترین نوآوری‌های گزارش ۲۰۲۶، ارائه یک چارچوب تحلیلی برای توضیح تفاوت سطح سخاوت میان کشورهاست. این گزارش سه دسته از عوامل را شناسایی می‌کند که بر تصمیم فرد برای بخشش تأثیر می‌گذارند و با یکدیگر تعامل دارند: عوامل شخصی شامل میل به ایجاد تغییر اجتماعی، حس تعلق به جامعه، و درک فردی از توانایی مالی؛ عوامل اجتماعی شامل هنجارهای فرهنگی حول بخشش، تمایل به گفتگوی عمومی درباره نیکوکاری، و ادراک از نقش دولت؛ و عوامل مرتبط با خیریه‌ها شامل سطح اعتماد عمومی به موسسات و درک از تأثیرگذاری محلی کار آن‌هاست. نکته مهم این است که این سه دسته بر یکدیگر تأثیر می‌گذارند؛ تقویت هر یک معمولاً دو دسته دیگر را هم تقویت می‌کند.

قدرت حس تعلق به جامعه

یکی از یافته‌های تجربی برجسته گزارش، رابطه قوی میان «حس تعلق به جامعه» و «سطح سخاوت» است. گزارش نشان می‌دهد که در کشورهایی که کمتر از ۵۰٪ مردم احساس تعلق قوی یا نسبتاً قوی به جامعه محلی‌شان دارند، میانگین درآمد اهدا شده تنها ۰.۶٪ است. در مقابل، در کشورهایی که بیش از ۸۰٪ مردم این احساس را دارند، این رقم به ۱.۷٪ می‌رسد (تقریباً سه برابر بیشتر). این یافته الگوی جغرافیایی مشخصی هم به همراه دارد: در میان ۱۹ کشوری که پایین‌ترین حس تعلق جامعه‌ای را دارند، هیچ کشور آفریقایی یافت نمی‌شود، اما ۱۱ کشور اروپایی در این گروه قرار دارند. در مقابل، تمامی کشورهایی که بالاترین حس تعلق را دارند، از آفریقا و آسیا هستند؛ دو قاره‌ای که بالاترین سطح سخاوت مالی را هم دارند.

تأثیر مشاهده کارنامه خیریه‌ها

یافته دیگری که پیامدهای عملی مستقیمی برای موسسات خیریه دارد، ارتباط میان «مشاهده تأثیر محلی خیریه‌ها» و رفتار اهداکنندگان است. در سطح جهانی، ۶۲٪ از مردم معتقدند که خیریه‌ها در جامعه محلی آن‌ها تأثیر مثبتی داشته‌اند. این رقم در آفریقا به ۷۵٪ می‌رسد، در حالی که در اروپا تقریباً نیمی از مردم می‌گویند که نمی‌توانند تأثیر ملموسی از کار خیریه‌ها در جامعه محلی‌شان ببینند.

اما مهم‌تر از آمار جهانی، تأثیر این ادراک بر رفتار فردی است. گزارش نشان می‌دهد که افرادی که تأثیر محلی خیریه‌ها را مشاهده می‌کنند، در مقایسه با کسانی که این تأثیر را نمی‌بینند:

این داده‌ها نشان می‌دهند که نمایش تأثیر ملموس کار یک موسسه، نه یک انتخاب ارتباطی اختیاری، بلکه یک ضرورت استراتژیک برای هر سازمانی است که به دنبال رشد پایدار حامیان خود است.

بخش چهارم: نقش دولت‌ها و هنجارهای اجتماعی

دولت به عنوان ضریب تقویت‌کننده

گزارش ۲۰۲۶ نشان می‌دهد که ۴۰٪ از مردم جهان معتقدند دولت‌هایشان نیکوکاری را تشویق می‌کنند؛ این رقم در آسیا به ۵۵٪ و در آفریقا به ۵۱٪ می‌رسد. مهم‌تر از این آمارها، تأثیر این ادراک است: در کشورهایی که مردم دولت را مشوق نیکوکاری می‌دانند، میزان کمک‌های مالی ۱.۷ برابر بیشتر است. این رابطه نشان می‌دهد که ادراک عمومی از موضع دولت، حتی مستقل از سیاست‌های واقعی، می‌تواند تأثیر معناداری بر رفتار اهداکنندگان داشته باشد.

نحوه تشویق دولت‌ها در مناطق مختلف متفاوت است. در آفریقا، بیشترین تأثیر از طریق «اظهارات مثبت عمومی درباره خیریه‌ها» (۵۵٪ از پاسخ‌دهندگان این عامل را مهم‌ترین می‌دانند) حاصل می‌شود. در آسیا، «قوانین شفاف و مناسب برای فعالیت موسسات» (۴۷٪) در صدر قرار دارد. در اقیانوسیه، «معافیت‌های مالیاتی» (۴۸٪) مهم‌ترین ابزار شناخته می‌شود. این تفاوت‌ها نشان می‌دهند که همکاری با دولت‌ها باید با درک دقیق از زمینه محلی انجام شود؛ یک رویکرد یکسان برای همه مناطق وجود ندارد.

هنجارهای اجتماعی: تکرار الگوی سال گذشته

گزارش ۲۰۲۶ یافته کلیدی نسخه ۲۰۲۵ را درباره نقش هنجارهای اجتماعی تأیید می‌کند. جوامعی که در آن‌ها گفتگو درباره بخشش عادی‌تر است، درصد بالاتری از مشارکت را نشان می‌دهند. در کشورهایی که هنجارهای اجتماعی قوی‌تری در حمایت از نیکوکاری وجود دارد، میانگین درصد درآمد اهدا شده به شکل قابل‌توجهی بالاتر است؛ الگویی که با یافته نسخه ۲۰۲۵ (تفاوت ۱.۶۱٪ در برابر ۰.۵۶٪ میان گروه‌های با هنجار قوی و ضعیف) همخوانی دارد. این داده‌ها بیانگر آن هستند که ترویج نیکوکاری در سطح اجتماعی، نه صرفاً در سطح فردی، می‌تواند تأثیر مضاعفی داشته باشد.

مهم‌ترین بینش‌های این گزارش برای موسسات خیریه و سازمان‌های نیکوکاری ایرانی

بر اساس یافته‌های گزارش جهانی نیکوکاری ۲۰۲۶، توصیه‌های عملیاتی زیر برای موسسات نیکوکاری ایرانی قابل ارائه است:

نمایش تأثیر محلی به عنوان اولویت ارتباطی: داده‌ها نشان می‌دهند که افرادی که تأثیر کار خیریه‌ها را در جامعه محلی‌شان می‌بینند، سه برابر سخاوتمندتر هستند. موسسات باید گزارش‌دهی از تأثیر را از یک وظیفه شفافیتی به یک ابزار استراتژیک جذب حامی تبدیل کنند. روایت یک داستان واقعی از تغییر در زندگی یک خانواده، معمولاً بیشتر از یک صفحه آمار انتزاعی عمل می‌کند.

سرمایه‌گذاری بر ساختن حس جامعه: قوی‌ترین پیشگوی سخاوت در این گزارش «حس تعلق به جامعه» است، نه درآمد فردی. موسساتی که صرفاً کانال دریافت و ارسال کمک هستند، از این ظرفیت استفاده نمی‌کنند. طراحی برنامه‌هایی که حامیان را به یکدیگر وصل کنند، رویدادهایی که تجربه مشترک ایجاد کنند، و روایت‌هایی که فرد را بخشی از یک جنبش بزرگ‌تر ببیند، از جمله راه‌هایی هستند که می‌توانند این سرمایه اجتماعی را تقویت کنند.

ارتقای شفافیت مالی به عنوان ابزار جذب، نه صرفاً وظیفه قانونی: با توجه به اینکه عدم اعتماد یکی از موانع اصلی بخشش است و این گزارش اعتماد به موسسات را یکی از عوامل تعیین‌کننده سطح سخاوت معرفی می‌کند، انتشار منظم گزارش‌های مالی قابل‌فهم، نه صرفاً اسناد رسمی، می‌تواند مستقیماً بر جذب حامیان جدید تأثیر بگذارد. این شفافیت باید در کنار نمایش تأثیر باشد؛ «چقدر گرفتیم» و «چه تغییری ایجاد کردیم» باید همزمان منتشر شوند.

نهادینه کردن هنجار گفتگو درباره بخشش: گزارش نشان می‌دهد که جوامعی که در آن‌ها افراد بیشتر درباره نیکوکاری صحبت می‌کنند، سطح بالاتری از بخشش را تجربه می‌کنند همانند یک چرخه مثبت. موسسات می‌توانند با فراهم کردن فضا برای اشتراک‌گذاری تجربه‌های حامیان، استفاده از روایت‌های واقعی در کمپین‌ها، و دعوت از حامیان برای معرفی موسسه به دیگران، این هنجار را در شبکه‌های اجتماعی خود تقویت کنند.

همکاری با نهادهای سیاستگذار برای ایجاد محیط مناسب‌تر: در کشورهایی که مردم دولت را مشوق نیکوکاری می‌دانند، میزان کمک‌های مالی ۱.۷ برابر بیشتر است. موسسات نیکوکاری ایرانی می‌توانند با همکاری با یکدیگر، در جهت ایجاد چارچوب‌های قانونی مناسب‌تر، از جمله تسهیلات مالیاتی برای اهداکنندگان و قوانین شفاف برای فعالیت موسسات، گام بردارند. این سرمایه‌گذاری بلندمدت، محیطی را ایجاد می‌کند که در آن کل اکوسیستم نیکوکاری رشد می‌کند.

نسخه کامل این گزارش را می‌توانید در وبسایت worldgivingreport.org بخوانید و همچنین به محض انتشار بخش بینش‌هایی برای خیریه‌ها، چکیده آن را در مجله افرا بخوانید.