روز جهانی خیریه چیست؟ تاریخچه، اهمیت و راه‌های مشارکت

روز جهانی خیریه فقط مناسبتی برای قدردانی از خیریه‌ها و نیکوکاران نیست. سازمان ملل متحد روز جهانی خیریه را فرصتی برای افزایش آگاهی عمومی درباره اهمیت فعالیت‌های خیریه، داوطلبانه و مشارکت مدنی می‌داند؛ فعالیت‌هایی که می‌توانند در کاهش رنج انسانی و تقویت همبستگی میان مردم نقش داشته باشند.

در ادامه می‌خوانیم روز جهانی خیریه از کجا آمده است، چرا ۵ سپتامبر انتخاب شده و نیکوکاری در دنیای امروز چه معنایی دارد.

روز جهانی خیریه چه روزی است؟

روز جهانی خیریه هر سال در ۵ سپتامبر معادل ۱۴ شهریور تقویم شمسی برگزار می‌شود. مجمع عمومی سازمان ملل متحد در تاریخ ۱۷ دسامبر ۲۰۱۲، با تصویب قطعنامه 67/105، این روز را به‌عنوان «International Day of Charity» تعیین کرد. قطعنامه بدون رای‌گیری مخالف به تصویب رسید و از دولت‌ها، سازمان‌های بین‌المللی، سازمان‌های مردم‌نهاد و افراد خواست تا با فعالیت‌های آموزشی و آگاهی‌رسانی، به ترویج فرهنگ خیریه کمک کنند.

پیشنهاد این قطعنامه از سوی مجارستان مطرح شد و نماینده این کشور در مجمع عمومی سازمان ملل از آن به عنوان اقدامی برای تاکید بر نقش خیریه در ترویج صلح، کرامت انسانی و همبستگی یاد کرد.

چرا ۵ سپتامبر یا ۱۴ شهریور روز جهانی خیریه است؟

انتخاب این تاریخ به سالگرد درگذشت مادر ترزا بازمی‌گردد. مادر ترزا، با نام اصلی Agnes Gonxha Bojaxhiu، در سال ۱۹۱۰ متولد شد و بخش عمده زندگی خود را وقف خدمت به افراد فقیر، بیمار و نیازمند کرد. او در سال ۱۹۵۰ در کلکته، سازمان «مبلغین نیکوکاری» را بنیان گذاشت. فعالیت‌های این مجموعه بعدها در کشورهای مختلف گسترش یافت. مادر ترزا در سال ۱۹۷۹ جایزه صلح نوبل را به دلیل فعالیت‌هایش در مبارزه با فقر و رنج دریافت کرد و در تاریخ ۵ سپتامبر ۱۹۹۷ درگذشت.

سازمان ملل متحد در قطعنامه مربوط به روز جهانی خیریه، در کنار اشاره به نقش خیریه در کاهش رنج انسانی و مواجهه با بحران‌های بشردوستانه، از تلاش‌های سازمان‌ها و افراد نیکوکار، از جمله فعالیت‌های مادر ترزا، تقدیر کرده است. به همین دلیل ۵ سپتامبر به تاریخ این روز پیوند خورده است.

هدف از نام‌گذاری روز جهانی خیریه چیست؟

منظور از تعیین یک روز جهانی برای خیریه، محدود کردن فعالیت‌های نیکوکارانه به یک مناسبت سالانه نیست. هدف این امر، جلب توجه بیشتر جامعه به نقش این فعالیت‌ها و فراهم کردن زمینه‌ای برای مشارکت گسترده‌تر مردم و سازمان‌هاست.

در قطعنامه سازمان ملل، بر چند موضوع تاکید شده است:

• افزایش آگاهی عمومی
• تشویق به فعالیت‌های خیریه
• مشارکت جامعه مدنی

این نگاه، خیریه را بخشی از مشارکت اجتماعی می‌بیند که می‌تواند به گفت‌وگو، همبستگی و درک متقابل میان افراد و گروه‌ها کمک کند.

نیکوکاری نیز فقط به پرداخت پول محدود نمی‌شود. کمک مالی، اهدای کالا، اختصاص زمان، فعالیت داوطلبانه، انتقال دانش و حمایت از یک سازمان مردم‌نهاد، همگی می‌توانند شکل‌هایی از مشارکت در امور خیریه باشند.

نقش خیریه در جامعه چیست؟

فعالیت‌های خیریه در بسیاری از حوزه‌های زندگی اجتماعی انسان‌ها حضور دارند؛ از آموزش و سلامت گرفته تا حمایت از گروه‌های در معرض آسیب، فرهنگ، محیط‌زیست و کمک‌های بشردوستانه.

در بسیاری از مسائل اجتماعی، یک سازمان خیریه می‌تواند منابع مالی، نیروی انسانی یا تخصص را به مسئله‌ای مشخص متصل کند و خدماتی را به گروه‌های هدف ارائه دهد. اثرگذاری این فعالیت‌ها زمانی بیشتر می‌شود که میان خیریه‌ها، دولت، کسب‌وکارها و سایر بخش‌های جامعه همکاری شکل بگیرد.

این نگاه با چارچوب اهداف توسعه پایدار سازمان ملل نیز هم‌راستاست. در هدف ۱۷ توسعه پایدار، سازمان ملل بر اهمیت مشارکت میان دولت‌ها، بخش خصوصی و جامعه مدنی و نیز اشتراک منابع، دانش، تخصص و فناوری برای پیشبرد توسعه پایدار تاکید می‌کند.

خیریه در دنیای امروز چه تغییری کرده است؟

تصویر سنتی از خیریه، اغلب به کمک مستقیم به فردی نیازمند محدود می‌شد. امروز، دامنه فعالیت‌های نیکوکارانه گسترده‌تر شده است.

بخشی از این تغییر به فناوری مربوط می‌شود. پلتفرم‌های جمع‌سپاری، پرداخت‌های آنلاین و ابزارهای دیجیتال، امکان جذب کمک و ارتباط با حامیان را ساده‌تر کرده‌اند. در کنار این فرصت‌ها، افزایش شفافیت، مخصوصا درباره نحوه مصرف منابع و گزارش‌دهی به حامیان اهمیت بیشتری پیدا کرده است. ارزیابی‌ها و ممیزی‌ها مثل گواهی اعتماد افرا نیز، دقیقا از جمله این عناصر شفافیت‌آفرین است.

از طرف دیگر، بسیاری از سازمان‌های نیکوکاری تلاش می‌کنند به جای تمرکز صرف بر رفع یک نیاز فوری، به عوامل ریشه‌ای مسائل اجتماعی نیز توجه کنند. برای مثال، در کنار حمایت مستقیم، سرمایه‌گذاری روی آموزش، توانمندسازی، پیشگیری و ایجاد دسترسی پایدار به خدمات می‌تواند بخشی از راه‌حل باشد.

مشارکت نسل جوان نیز در حال تغییر چهره نیکوکاری است. راه‌اندازی کسب‌وکارهای اجتماعی، فعالیت داوطلبانه، کمپین‌های اجتماعی و استفاده از فناوری برای حل مسائل جامعه، تنها بخشی از شکل‌های جدید مشارکت هستند.

نیکوکاری موثر چه ویژگی‌هایی دارد؟

کمک کردن زمانی می‌تواند اثر بیشتری ایجاد کند که بر اساس شناخت درست از مسئله و نیاز واقعی افراد انجام شود.

شفافیت یکی از عناصر مهم این مسیر است. حامی باید بداند منابعی که در اختیار یک سازمان قرار می‌دهد چگونه مصرف می‌شود و فعالیت‌های انجام‌شده چه نتایجی داشته‌اند. در کنار آن، شناخت دقیق جامعه هدف و مشارکت دادن افراد در تصمیم‌گیری‌های مرتبط با زندگی خودشان می‌تواند کیفیت مداخلات اجتماعی را افزایش دهد.

نیکوکاری پایدار همچنین نیازمند همکاری است. حل مسائل پیچیده اجتماعی معمولا با فعالیت یک فرد یا حتی یک سازمان به‌تنهایی ممکن نیست و به ارتباط میان سازمان‌های مردم‌نهاد، دولت، کسب‌وکارها، متخصصان و داوطلبان نیاز دارد.

چگونه در روز جهانی خیریه مشارکت کنیم؟

برای مشارکت در روز جهانی خیریه، لازم نیست حتما مبلغ زیادی در اختیار داشته باشیم. هر فرد می‌تواند متناسب با توان و مهارت خود، شکل مناسبی از مشارکت را انتخاب کند.

کمک مالی به یک سازمان معتبر، اختصاص چند ساعت از زمان برای فعالیت داوطلبانه، ارائه تخصص حرفه‌ای، معرفی یک سازمان نیکوکاری به دیگران یا کمک به آگاهی‌رسانی درباره یک مسئله اجتماعی، همگی می‌توانند بخشی از این مشارکت باشند.

پیش از حمایت مالی نیز بهتر است درباره سازمان مورد نظر، حوزه فعالیت، شیوه هزینه‌کرد منابع و نحوه گزارش‌دهی آن اطلاعات کسب کنیم. شناخت دقیق‌تر کمک می‌کند منابع موجود در مسیری قرار بگیرند که با نیاز واقعی جامعه هدف تناسب داشته باشد. برای مشاهده لیست موسسات خیریه ایران، می‌توانید از فهرست افرا استفاده کنید.

روز جهانی خیریه؛ فرصتی برای دیدن نقش آدم‌ها

روز جهانی خیریه در نهایت به یک مناسبت تقویمی محدود نمی‌شود. ارزش این روز در یادآوری نقشی است که هر فرد، داوطلب، نیکوکار و سازمان می‌تواند در جامعه ایفا کند.

خیریه زمانی می‌تواند اثر ماندگارتری داشته باشد که کمک از یک واکنش لحظه‌ای فراتر برود و با شناخت مسئله، مسئولیت‌پذیری، شفافیت و همکاری همراه شود. در چنین مسیری، سازمان‌های نیکوکاری فقط دریافت‌کننده کمک نیستند؛ آنها میان دغدغه‌های اجتماعی، منابع موجود و افرادی که می‌خواهند اثرگذار باشند، پیوند ایجاد می‌کنند.

در موسسه افرا، روز جهانی خیریه فرصتی است برای قدردانی از سازمان‌هایی که این مسیر را ادامه می‌دهند و برای تقویت توان مدیریتی و زیرساختی آنها تلاش می‌کنند. شاید بتوان پیام این روز را در یک جمله خلاصه کرد:

«امید از شما آغاز می‌شود.»